Litera
Jak wymawiać polską literę «ę» [ɛ̃ ~ em/en/eń; конец = e]
ę
IPA[ɛ̃ ~ em/en/eń; конец = e]
Litera ę wewnątrz wyrazu czyta się według sąsiada; na końcu wyrazu prawie zawsze czyste [e] bez nosowości.
Kiedy jak czytać
- przed p, b — [em] — zęby, tępy
- przed t, d, c, dz, cz, dż — [en] — będę, tęcza
- przed ć, dź — [eń] — będzie
- przed k, g — [eŋ] — ręka, dziękuję
- przed szczelinowymi — nosowe [ę] — gęś
- przed l, ł — czyste [e] — wzięła
- na końcu wyrazu — zawsze [e] — idę, się, lubię
Jak ułożyć dźwięk
Ta sama reguła sąsiada: przed p i b — [em] (zęby → zemby, tępy → tempy); przed t, d, c, dz, cz, dż — [en] (będę → bende, tęcza → tencza, dętka → dentka); przed ć i dź — [eń] (będzie → beńdzie, napięcie → napieńcie); przed k i g — [eŋ] (ręka → reŋka, dziękuję → dzieŋkuje, piękny → pieŋkny); przed szczelinowymi — nosowe [ę] (gęś); przed l i ł — czyste [e] (wzięła). Na końcu wyrazu ę całkowicie traci nosowość: zawsze [e] (idę → ide, robię → robie, się → sie, lubię cię → lubie cie).
Typowa pułapka
Na końcu wyrazu ę ciągną z mocną nosowością albo dodają „-em”. Norma dla uczących się: końcowe ę = czyste [e] — „piszę” brzmi [pisze], „się” — [sie].
Jak poprawić
Na końcu wyrazu mówcie zwykłe [e]; wewnątrz — według reguły sąsiada. Słowa: zęby, będę, będzie, ręka, dziękuję, idę, się.
Słowa do ćwiczeń
Wybierz nauczyciela — słowo zabrzmi jego głosem · Mirosław
zęby
Uwaga na wymowę «ę»
będę
Uwaga na wymowę «ę»
będzie
Uwaga na wymowę «ę»
ręka
Uwaga na wymowę «ę»
idę
Uwaga na wymowę «ę»
się
Uwaga na wymowę «ę»