Litera
Jak wymawiać polską literę «ą» [ɔ̃ ~ om/on/oń/oŋ]
ą
IPA[ɔ̃ ~ om/on/oń/oŋ]
Litera ą to nie „zawsze on”. Odczyt zależy od następnej spółgłoski: om, on, oń, oŋ albo nosowe ǫ.
Kiedy jak czytać
- przed p, b — [om] — kąpać, trąba, dąb
- przed t, d, c, dz, cz, dż — [on] — kąt, sąd, błąd
- przed ć, dź — [oń] — bądź, wziąć
- przed k, g — [oŋ] jak n w bank — łąka, mąka, rąk
- przed szczelinowymi i na końcu — nosowe [ǫ] — gąska, matką
- przed l, ł — czyste [o] — wziął
Jak ułożyć dźwięk
To nie jeden dźwięk, lecz reguła sąsiedztwa: przed p i b — [om] (kąpać → kompać, dąb → domp, trąba → tromba); przed t, d, c, dz, cz, dż — [on] (kąt → kont, sąd → sont, błąd → błont, włączać → włonczać — nigdy „włanczać”); przed ć i dź — [oń] (bądź → bońć, wziąć → wziońć); przed k i g — tylnojęzykowe [oŋ] jak n w „bank” (rąk → roŋk, mąka → moŋka, łąka → łoŋka); przed szczelinowymi s, z, sz, ż, ś, ź, f, w, ch i na końcu wyrazu — nosowe [ǫ] (gąska, matką); przed l i ł — czyste [o] (wziął).
Typowa pułapka
Czytają ą albo jako czyste „o” wszędzie, albo jako „on” wszędzie, bez przełączania według następnej spółgłoski.
Jak poprawić
Spójrzcie na literę zaraz po ą i wybierzcie wariant według reguły. Słowa: kąpać, trąba, kąt, błąd, bądź, łąka, mąka, gąska, matką.
Słowa do ćwiczeń
Wybierz nauczyciela — słowo zabrzmi jego głosem · Mirosław
kąpać
Uwaga na wymowę «ą»
kąt
Uwaga na wymowę «ą»
bądź
Uwaga na wymowę «ą»
łąka
Uwaga na wymowę «ą»
gąska
Uwaga na wymowę «ą»